ΜΝΗΜΕΣ 1940–1944
Την Τετάρτη 28 Οκτωβρίου 2026, ημέρα της εθνικής μας εορτής, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο —το οποίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την 28η Οκτωβρίου 1940— θα υποδέχεται τους επισκέπτες χωρίς επιβάρυνση εισόδου. Την ημέρα αυτή, εξειδικευμένοι ξεναγοί θα αναλύσουν το ιστορικό της γιγαντιαίας επιχείρησης απόκρυψης και διάσωσης των αρχαιοτήτων, η οποία έλαβε χώρα μετά την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου.
Με το χάραμα της 11ης Νοεμβρίου 1940, το Αρχαιολογικό Μουσείο διέκοψε τη λειτουργία του και, πίσω από τις κλειστές πόρτες, ξεκίνησε ένας αγώνας αποκαθήλωσης των αγαλμάτων. Με τη βοήθεια αρχαιολόγων, συντηρητών, εργαζομένων, ακόμη και εθελοντών, οι οποίοι —υπό τις οδηγίες των αρχαιολόγων Χρήστου και Σέμνης Καρούζου— δούλευαν πυρετωδώς επί έξι μήνες (μέχρι τις 6 Απριλίου 1941), επιτεύχθηκε η διαφύλαξη των θησαυρών του Μουσείου από τα ναζιστικά στρατεύματα.
Αρχειακό υλικό και φωτογραφίες αποκαλύπτουν τις εργασίες αποκαθήλωσης των μαρμάρινων αγαλμάτων, τη συντήρηση και την κατάχωσή τους σε τάφρους κάτω από το δάπεδο των αιθουσών του Μουσείου. Τα μεγαλύτερα αγάλματα, όπως ο Κούρος του Σουνίου (ύψους 3,05 μέτρων), παρατάσσονταν όρθια, το ένα δίπλα στο άλλο, σαν σε ομαδικούς τάφους, όπου σκεπάζονταν με άμμο και, στη συνέχεια, με πλάκα τσιμέντου.
Το εγχείρημα είχε ως στόχο την απόκρυψη όλων των πολύτιμων εκθεμάτων του Μουσείου και τη διάσωση της ίδιας της πολιτιστικής μας ταυτότητας από το μένος των Γερμανών κατακτητών. Τα αμύθητης αξίας χρυσά αντικείμενα μεταφέρθηκαν συσκευασμένα σε ασφαλείς υπόγειους χώρους της Τράπεζας της Ελλάδος. Παράλληλα, πολλά πολύτιμα μικρά ευρήματα, αμπαλαρισμένα σε κιβώτια (όπως οι θησαυροί των Μυκηνών), βρήκαν ασφαλές καταφύγιο στο εμβληματικό σπήλαιο του Εννεάκρουνου και στις Φυλακές του Σωκράτη στον Λόφο Φιλοπάππου —«μυστικές» τοποθεσίες υψίστης ασφαλείας στην καρδιά της Αθήνας.
Οι «γυμνές προθήκες» και η άρνηση των Ελλήνων να συνεργαστούν «αφόπλισαν» τους Ναζί, καθώς η επιχείρηση απόκρυψης επεκτάθηκε αστραπιαία σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Ωστόσο, από το καλοκαίρι του 1946, τα εμβληματικά αγάλματα άρχισαν να «αναδύονται» μέσα από τη γη ύστερα από χρόνια, και η πλειονότητα των εκθεμάτων επέστρεψε στις άδειες μουσειακές προθήκες, αναδεικνύοντας τη διάσωση της πολιτιστικής μας ταυτότητας και τη συνέχεια του Έθνους.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο παρουσιάζει επίσης, αυτή την εποχή, την περιοδική έκθεση «Διαιρεμένο παρελθόν. Ελληνογερμανικές σχέσεις σε σκοτεινούς καιρούς». Η έκθεση αυτή διοργανώνεται ταυτόχρονα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών και στο Γερμανικό Ινστιτούτο Αθηνών, κατόπιν συνεργασίας και των δύο φορέων. Ο κάθε σταθμός, μέσω αρχαιοτήτων, καθώς και αρχειακού και φωτογραφικού υλικού, ανακαλεί μνήμες με τον δικό του τρόπο από μια δύσκολη περίοδο της κοινής μας ιστορίας.
Η έκθεση θα διαρκέσει έως το τέλος Ιανουαρίου 2027
ΘΕΑΝΩ ΒΛΑΣΟΠΟΥΛΟΥ
ΠΗΓΕΣ:
ΑΠΕ-ΜΠΕ
ΦΩΤ.: Θ. ΒΛΑΣΟΠΟΥΛΟΥ
MEMORIES 1940-1944
On Wednesday, October 28, 2026, our national holiday, the National Archaeological Museum — which is inextricably linked with October 28, 1940 — will welcome visitors free of charge. On this day, specialized tour guides will provide insights into the history of the massive operation to conceal and rescue the antiquities, which took place following the declaration of the Greco-Italian War.
At the dawn of November 11, 1940, the Archaeological Museum suspended its operations and, behind closed doors, a race began to take down the statues. With the help of archaeologists, conservators, workers, and even volunteers — who worked feverishly for six months (until April 6, 1941) under the guidance of archaeologists Christos and Semni Karouzou — the Museum’s treasures were successfully safeguarded from the Nazi troops.
Archival material and photographs reveal the work involved in dismantling the marble statues, their conservation, and their burial in trenches beneath the floors of the museum halls. The largest statues, such as the Kouros of Sounion (standing at 3.05 meters tall), were lined up upright, side by side, as if in mass graves, where they were covered with sand and subsequently sealed with a concrete slab.
The enterprise aimed to conceal all of the Museum’s valuable exhibits and save our very cultural identity from the fury of the Nazis. The priceless gold artifacts were packed and transferred to secure underground vaults at the Bank of Greece. At the same time, many precious small finds, packed in crates (such as the treasures of Mycenae), found a safe haven in the iconic Cave of Enneakrounos and at Socrates’ Prison on Philopappou Hill — “secret” high-security locations in the heart of Athens.
The “bare showcases” and the Greeks’ refusal to cooperate “disarmed” the German occupiers, as the concealment operation spread rapidly to every corner of Greece. However, starting in the summer of 1946, after years underground, the iconic statues began to “emerge” from the earth, and the majority of the exhibits returned to the empty museum display cases, highlighting the salvation of our cultural identity and the continuity of the Nation.
