Η ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑ ΚΑΙΓΕΤΑΙ, Η ΣΤΑΧΤΗ ΜΥΡΙΖΕΙ ΠΑΝΤΟΥ

Σαν σήμερα, 17 Μαΐου 1826

Διακόσια χρόνια από την αποφράδα ημέρα. Το Ολοκαύτωμα είναι μία από τις πιο τραγικές στιγμές της ιστορίας του ορεινού οικισμού κατά την Ελληνική Επανάσταση. Η ιστορική πόλη του νομού Ηλείας, η Ανδρίτσαινα, χτισμένη αμφιθεατρικά στα υψώματα του Λυκαίου όρους, πυρπολήθηκε και καταστράφηκε ολοσχερώς από τις δυνάμεις του Ιμπραήμ Πασά τον Μάιο του 1826, όταν οι φάλαγγες με τους αιμοσταγείς κατακτητές μετέβαλαν τον παραδοσιακό οικισμό σε ερείπια και στάχτες. Εικόνες του Ολοκαυτώματος αποτυπώνουν τα ιερά και τα κτίσματα να έχουν γίνει παρανάλωμα του πυρός, τα δέντρα και τα αμπέλια να έχουν ξεριζωθεί, τα κοπάδια και οι σοδειές να έχουν λεηλατηθεί και το μεγαλύτερο μέρος του άμαχου πληθυσμού να έχει σφαγιαστεί. Οι ελάχιστοι που σώθηκαν από αυτήν τη σφαγή κατάφεραν να βρουν καταφύγιο στις απόκρημνες σπηλιές και στα απάτητα άγρια φαράγγια του δύσβατου Λυκαίου όρους.

Η σημαντική αυτή πόλη της Επαρχίας Φαναρίου βίωσε, επίσης, τις ανείπωτες καταστροφές των βάρβαρων Τουρκαλβανών το 1770 (Ορλωφικά), όταν οι ακάματοι αγωνιστές της Λευτεριάς παρακολουθούσαν με σπαραγμό τις περιουσίες τους και τον κόπο τους να καίγονται και να λεηλατούνται. Ο μικροσκοπικός αυτός τόπος, «κρεμασμένος» σε μια κακοτράχαλη πλαγιά της δυτικής πλευράς του Λυκαίου όρους, σε υψόμετρο 760 μέτρων, κατάφερε ωστόσο να αναγεννηθεί από τις στάχτες του 1770 και να αναπτύξει μια δυναμική παρουσία στην περιοχή, έναν ανένδοτο αγώνα κατά των Οθωμανών ιμπεριαλιστών· μια περηφάνια που αντανακλά τη μακραίωνη ιστορία της πανέμορφης Ανδρίτσαινας.

Θύμησες της εποχής, με έμφαση στις παραμονές της Εθνεγερσίας, αντανακλούν μια πυκνοκατοικημένη περιοχή σε πλήρη άνθηση, με «500 άριστες οικοδομές, όλοι Χριστιανοί». Ένα σπουδαίο εμπορικό κέντρο του Μοριά με βυρσοδεψεία και εργαστήρια υφαντουργίας και παραγωγής μεταξιού, τα οποία, εκείνη την εποχή, συνέβαλαν τα μέγιστα στην οικονομική και πνευματική άνοδο του ορεινού κεφαλοχωρίου. Σε αυτόν τον οικονομικά εύρωστο μικρόκοσμο επαναλειτουργεί η περιώνυμη σχολή της Ανδρίτσαινας το 1783, η οποία συνεχίζει να δίνει τα φώτα της σε μαθητές της Ολυμπίας και της ευρύτερης περιοχής, πολλοί από τους οποίους διαδραμάτισαν πρωτεύοντα ρόλο στον Εθνικό Αγώνα.

Με την έκρηξη της Επανάστασης στην Πελοπόννησο, το μεγαλοχώρι συμμετείχε στον αγώνα με μεγάλο αριθμό ικανών παλικαριών της ορεινής Ολυμπίας και πατριωτών με πλούτο και κύρος. Ανάμεσά τους ο λόγιος Νικολόπουλος, ο Φιλικός και αγωνιστής Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος (1790-1854) και πολλοί άλλοι Ανδριτσάνοι. Ήταν αυτοί οι περήφανοι και αλύγιστοι Ολύμπιοι αγωνιστές οι οποίοι έλαβαν μέρος στη μάχη του Αλφειού, τον Μάρτιο του 1821, κοντά στην Ανδρίτσαινα Ηλείας, μαζί με Γορτύνιους μαχητές, υπό την αρχηγία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, του Τζανέτου Χριστόπουλου και του Νικόλαου Ζαριφόπουλου. Οι ήρωες αυτοί κατάφεραν να προκαλέσουν σοβαρές απώλειες (500 νεκρούς) στις οθωμανικές δυνάμεις που κατευθύνονταν προς την Τριπολιτσά. Το κατόρθωμά τους αυτό, η περιώνυμη «Νίκη του Αλφειού», συνέβαλε στην ενίσχυση του ηθικού των σκλαβωμένων Ελλήνων και στην αναζωπύρωση της ελπίδας για εθνική ανεξαρτησία.

Μετά την ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου (10 Απριλίου 1826) και την υποταγή σχεδόν ολόκληρου του Μοριά, ο Ιμπραήμ εξαπολύει νέες σφοδρές επιθέσεις με στόχο την υποδούλωση των εύπορων πόλεων της Πελοποννήσου. Εφαρμόζοντας το δόγμα της «καμένης γης», οι αιγυπτιακές δυνάμεις κατέκαψαν τον Μάιο του 1826 την Ανδρίτσαινα, την πετρόχτιστη “αρχόντισσα” της Ηλείας. Αν και η πόλη δεν διέθετε τα μέσα για να αναχαιτίσει τον εχθρό, οι κάτοικοί της ορθώθηκαν με απαράμιλλο σθένος απέναντί του, προτάσσοντας την αγάπη για την ελευθερία. Το τελεσίγραφο του Κεχαγιάμπεη, φέροντας την υπογραφή του ίδιου του Ιμπραήμ, καλούσε σε άμεση υποταγή και προσκύνημα. Η απειλή αυτή, όμως, δεν πτόησε την ευψυχία των σχεδόν άοπλων Ανδριτσάνων, που επέλεξαν με υπερηφάνεια «να αποθάνουν ελεύθεροι Έλληνες».

Η περήφανη Ανδρίτσαινα, αυτός ο αδαμάντινος μικρόκοσμος, είναι σήμερα μια ιστορική παραδοσιακή πόλη, ένας ελκυστικός προορισμός που η μοίρα και η ιστορία της την κατατάσσουν δικαιωματικά στο πάνθεον των ηρωικών οικισμών του τόπου μας.

ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ ΘΕΑΝΩ ΒΛΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

ΠΗΓΗ:

Κόκκινος, Διονύσιος (1978), Ιστορία της νεωτέρας Ελλάδος, 4 τόμοι, Αθήνα: Μέλισσα.

Φωτ.: Αρχείο Θ. Βλασοπούλου