7 Οκτωβρίου 1571. Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου
Η Ευρώπη στο Porto di Lepanto
Είναι πραγματικά συνταρακτικές οι εικόνες από τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου (Battaglia di Lepanto στα Ιταλικά) έτσι όπως αποτυπώνονται στους εντυπωσιακά φιλοτεχνημένους πίνακες του Franco Murer. Λες και η φρίκη του πολέμου αναδύεται στο παρόν και αποκαλύπτεται μπροστά μου.
Είχα την τύχη να περιπλανηθώ στον κόσμο του Ιταλού καλλιτέχνη Franco Murer πριν από τρία χρόνια, όταν η Gallery Art Lepanto, η οποία βρίσκεται στο κέντρο της Ναυπάκτου, φιλοξένησε μια έκθεση έργων του με θέμα «O Θερβάντες στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου».Πρόκειται, αναμφισβήτητα, για μια πολύτιμη ιστορική συλλογή έργων τέχνης, μια θαυμάσια δεξαμενή πληροφοριών.
Στέκομαι, λοιπόν, και κοιτώ με θαυμασμό τους πίνακες του Murer με τα θέματα που εμπνεύστηκε από την ιστορική ναυμαχία. Ο ζωγράφος αποτυπώνει με εξαιρετική παραστατική δεινότητα τον αιματηρό, πλην μνημειώδη, θρίαμβο του στόλου της Ιεράς Συμμαχίας στα νερά της Ναυπάκτου. Έναν θρίαμβο που επέφερε ανεπανόρθωτες απώλειες στις στρατιωτικές δυνάμεις των επίδοξων κατακτητών και σχεδόν ολοσχερή καταστροφή του στόλου τους.
Οι συγκλονιστικές αναπαραστάσεις με εντυπωσιάζουν. Αφυπνίζουν τη φαντασία μου και πυροδοτούν τις αισθήσεις μου. Αρχίζω ένα νοερό ταξίδι στις ημέρες της ιστορικής αυτής μάχης, στον θρίαμβο των συμμαχικών δυνάμεων της Ευρώπης και στην πλήρη κατάρρευση της ναυτικής υπεροχής των Οθωμανών.
Ο Murer καταφέρνει να μας ξυπνήσει με το θέαμα, απεικονίζοντας στις ζωγραφιστές επιφάνειες μοναδικές εικόνες με φυσικά τοπία και σκηνές μάχης. Έτσι, κατευθύνει το βλέμμα του θεατή στους δύο επιβλητικούς βραχίονες που κλείνουν την είσοδο του βενετσιάνικου λιμανιού της Ναυπάκτου και που στην απόληξή τους ο ένας συναντά τον πέτρινο ναυτικό πύργο με τον παμπάλαιο φάρο, ενώ ο άλλος τον ανδριάντα του πυρπολητή Γιώργη Ανεμογιάννη. Στη συνέχεια, το οδηγεί μπροστά στα αμυντικά τείχη και τα αιωνόβια πλατάνια. Εκεί, το βλέμμα, μέσα από ένα διαρκές παιχνίδισμα των χρωμάτων, περιπλανιέται στο λιμάνι, στις ανατριχιαστικές σκηνές της μάχης: φλεγόμενες γαλέρες, βομβαρδισμοί, συντρίμμια από εκρήξεις, σφαγές από Οθωμανούς και, τέλος, οι άτρομοι ναυμάχοι, που μάχονται με τους κατακτητές μέσα σε μια πύρινη λαίλαπα, διεκδικώντας την ελευθερία τους.
Θαρρείς πως είσαι και εσύ εκεί, κοντά τους, μαζί τους. Θαρρείς ότι ακούς τις φωνές τους, τις κραυγές τους.
Τα έργα τέχνης, βέβαια, του μεγάλου «μάστορα» του ένοπλου Αγώνα είναι φιλοτεχνημένα με τέτοιον τρόπο ώστε να αποτυπώνουν, πέρα από την ιστορικής σημασίας Ναυμαχία και τα ηρωικά πρόσωπα αλλά και την ομορφιά των μεσαιωνικών πολεμικών πλοίων. Ο Murer αποδίδει ονειρικά τις στολισμένες με φαντασμαγορικές γλυπτές φιγούρες κωπήλατες γαλέρες και τις βενετσιάνικες γαλεάσσες με τον βαρύ οπλισμό τους. Μάλιστα, καθώς τις παρατηρώ, διακρίνω επάνω στα μακριά σκαριά τους τα στασίδια με τους γκαλεότι (κωπηλάτες των γαλερών), τους «κόκκινους τοξότες» και τους άφοβους καπεταναίους της Ιερής Αρμάτας –ανάμεσά τους, φυσικά, και πολλοί εύποροι Έλληνες όπως: ο κρητικός Μανούσος Θεοτοκόπουλος (αδερφός του ζωγράφου Δομίνικου Θεοτοκόπουλου), ο κερκυραίος Στυλιανός Χαλικιόπουλος και ο ζακυνθινός Μαρίνος Σιγούρος.
Από το πλούσιο αυτό σύνολο έργων δεν θα μπορούσαν να απουσιάζουν οι πίνακες με τον Μιγκέλ ντε Θερβάντες. Στέκομαι ώρα πολλή θαυμάζοντας τη μαχητικότητα του νεαρού αυτού στρατιώτη. Λαβωμένος στο στέρνο και στο αριστερό χέρι, ο Θερβάντες αγωνίζεται για την ελευθερία ως υπαξιωματικός της ισπανικής γαλέρας Μαρκέσα (Marquesa) στο αγκυροβόλι της Ναυπάκτου. Αργότερα, όταν πια είναι ένας διάσημος μυθιστοριογράφος και «πατέρας» του Δον Κιχώτη, γράφει για αυτό το γεγονός: «Ήταν η πιο μεγαλόπρεπη στιγμή που γνώρισαν οι περασμένοι ή τούτοι οι σημερινοί καιροί, ή που θα δούνε οι μελλούμενοι».
Η μορφή του Ισπανού αξιωματικού μου μιλά. Κι εγώ ακούω… ακούω τα μηνύματά του, μηνύματα αφύπνισης. Μου υπενθυμίζει τη συμμετοχή του σε μία από τις μεγαλύτερες ναυμαχίες όλων των εποχών, τη μάχη των Ευρωπαίων Χριστιανών εναντίον των Οθωμανών, η οποία τελείωσε με τη μεγάλη νίκη του Ιερού Συνασπισμού της Ευρώπης.
Ανάμεσα, ωστόσο, στους 70 διάσημους πίνακες του Franco Murer, την προσοχή μου τραβά μια ξεχωριστή ηγετική μορφή, η Παναγία. Η εντυπωσιακή φιγούρα απεικονίζεται με ένταση και βάθος μέσα από την παλέτα των χρωμάτων του. Εμφανίζεται με ένα μωρό στην αγκαλιά, ντυμένη επιβλητικά, με λευκές, κόκκινες και μπλε αποχρώσεις. Σαν αρχόντισσα της εποχής! Το σώμα της, μεγαλύτερο σε μέγεθος από το σώμα των μαχητών, δημιουργεί μια απόλυτη αρμονία στο σύνολο, μια ομορφιά. Αυτή η ευγενική κυρά, η ιδεώδης μορφή, η προσωποποίηση της μάνας, παρακολουθεί και ευλογεί τους αγωνιζόμενους μαχητές στο σύμπλεγμα των Εχινάδων, έξω από τη Ναύπακτο.
Αξίζει εδώ να σημειωθεί πως αρκετοί διακεκριμένοι καλλιτέχνες και μεγάλοι δημιουργοί έχουν φιλοτεχνήσει έργα τέχνης με θέμα τη Madonna di Lepantο, όπως οι Τισιανός, Βιτσεντίνο και Θεοτοκόπουλος.
Στους πίνακες του Franco Murer, το μεσαιωνικό λιμάνι της Ναυπάκτου καταλαμβάνει εξέχουσα θέση στην καλλιτεχνική του έκφραση. Με εξαιρετικές σχεδιαστικές λεπτομέρειες και χρώματα, είναι φιλοτεχνημένο κατά τέτοιο τρόπο ώστε να φεγγοβολά όχι μόνο τη συγκεκριμένη μεγάλη νίκη και τους ήρωές της, αλλά και την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά. Αυτή η ταυτότητα τονίζεται ιδιαίτερα μέσα από τις μορφές, τα παραδοσιακά στοιχεία, την πέτρα, το φως, την ελληνική φύση και τους ηλιόλουστους ουρανούς που στολίζουν από ψηλά την Ελλάδα σε αυτήν τη μοναδική εικονιστική εξιστόρηση των γεγονότων της Ναυμαχίας της Ναυπάκτου στο Porto di Lepanto.
Θεανώ Βλασοπούλο
Χρονογραφήματα 